หญ้าแฝก

การชะล้างพังทลายของดินยังเป็นปัญหาใหญ่ในพื้นที่ 4 จังหวัด ในความรับผิดชอบของสำนักงานพัฒนา ที่ดิน เขต 3 ได้แก่ นครราชสีมา ชัยภูมิ บุรีรัมย์ และสุรินทร์ น้ำฝนที่ไหลหลากลงมาจากที่ดอนจะพัดพาหน้าดิน ออกไป เกิดความเสียหายให้แก่พื้นที่ปลูกพืชไร่สำคัญ ๆ เช่น มันสำประหลัง อ้อย ข้าวโพด พริก เป็นตัน  นอกจากทำให้ผลผลิดลดลงแล้ว ยังทำให้แหล่งน้ำต่าง ๆ ตื้นเขินอีกด้วย วิธีง่าย ๆ ในการอนุรักษ์ดิน และ สามารถดำเนินการเองได้ คือ การปลูกแฝกเป็นแนวระดับขวางความลาดชันพื้นที่ไว้

หญ้าแฝก เป็นพืชตระกูลหญ้าเช่นเดียวกับ ข้าวโพด ข้าวฟ่าง อ้อย และตะไคร้ พบกระจายทั่วไปหลาย ๆ พื้นที่ ที่พบในประเทศไทยจำแนกออกได้ 2 ชนิดได้แก่ หญ้าแฝกหอม และหญ้าแฝกดอน ในธรรมชาติ พบว่าแฝกทั้งสองชนิดนี้มีการกระจายตัวได้ดีในสภาพพื้นที่ทั้งที่ลุม และที่ดอน ในดินสภาพต่าง ๆ ข้อแตกต่าง หญ้าแฝกหอม หญ้าแฝกลุ่ม ลักษณะกอ   1. เป็นพุ่ม ใบยาวตั้งตรงขึ้นสูง   2. สูงประมาณ 150-200 ซม.   3. แตกตะเกียงและแตกแขนงสำต้น   1. เป็นพุ่ม ใบยาวปลายจะโค้งลงคล้ายกอตะไคร้   2. สูงประมาณ 100-150 ซม.   3. ไม่มีการแตกตะเกียงและแขนงลำต้น ใบ   1. ยาว 45-100 ซม. กว้าง 0.6-1.2 ซม.   2. สีเขียวเข้ม หลังใบโค้ง   3. เนื้อใบเนียน มีไขเคลือบมาก   1. ยาว 35-80 ซม. กว้าง 0.4-0.8 ซม.   2. สีขาวซีด หลังใบพับเป็นสันแข็งสามเหลี่ยม   3.เนื้อใบหยาบ มีไขเคลือบน้อย ช่อดอกและดอก   1. ช่อดอกสูง 150-200 ซม.   2. สีอมม่วง   3. ดอกย่อยไม่มีระยางค์แข็ง   1. ช่อดอกสูง 100-150 ซม.   2. หลากสีตั้งแต่ ขาวครีม ม่วง   3. ดอกมีระยางค์แข็ง เมล็ด   ขนาดโตกว่า   ขนาดเล็กว่า ราก   1. กลิ่นหอมเย็น   2. หยั่งลึก 100-300 ซม.   1. ไม่มีความหอม   2. หยั่งลึก 80-100 ซม. พันธุ์   กำแพงเพชร 2 , เชียงราย , สงขลา 1 ,   สงขลา 2 , สงขลา 3 , สุราษฎร์ธานี ,   ตรัง 1 , ตรัง 2 , ศรีรังกา , เชียงใหม่ ,   แม่ฮ่องสอน (รวม 11 พันธุ์)    อุดรธานี 1 , อุดรธานี 2 , นครพนม 1 , นครพนม 2,   ร้อยเอ็ด , ชัยภูมิ , เลย , สระบุรี 1 , สระบุรี 2 ,   ห้วยขาแข้ง , กาญจนบุรี , นครสวรรค์ , ราชบุรี ,   ประจวบคีรีขันธ์ ,จันทบุรี , พิษณุโลก , กำแพงเพชร
วิธีการปลูกหญ้าแฝกเพื่อป้องกันการชะล้างพังทลายของดิน
ก่อนอื่นต้องเตรียมกล้าแฝกเสียก่อน โดยการขุดแฝกทั้งกอขึ้นมาตัดรากให้เหลือ 10 ซม. และตัดต้นให้เหลือ 20 ซม. แยกหน่อแล้วมัดรวมเช่นเดียวกับ การถอนกล้าข้าว นำไปแช่น้ำให้น้ำท่วมรากประมาณ 5-7 วัน เมื่อเห็นว่ารากแตกออกมาใหม่จึงนำไปปลูก หรือ กล้าแฝกจากการขยายพันธุ์ในถุงพลาสติก และ อายุประมาณ 45 วัน เริ่มปลูกตั้งแต่ต้นฝนเป็นต้นไป
1. ปลูกหญ้าแฝกขวางความลาดเทของพื้นที่        1.1 ใช้เครื่องมือง่าย ๆ สามารถปฏิบัติเองได้ โดยใช้สายยางหาระดับแบบช่างไม้ จับระดับเป็นระยะ ๆ พร้อมหลักปักแนว ไปเรื่อย ๆ หรืออาจใช้กล้องส่องระดับก็ได้        1.2 ใช้รถไถเดินตามหรือไถควายลาก ไถตามแนวไม้ที่ปักไว้        1.3 ปลูกแฝกระยะ 5-10 ซม. ตลอดแนวที่ไถจะได้แนวหญ้าแฝกหนึ่งแนว จากนั้นสร้างแนวปลูกแฝกใหม่ ปฏิบัติตามขั้นตอน ที่ 1.1-1.3 ระยะห่างของแนวแฝกแต่ละแนว ห่างกันตามแนวดิ่ง 1.50 เมตร   2. ปลูกแฝกในสวนผลไม้ หรือไม้ยืนต้น        2.1 สร้างแนววงกลมรัศมีประมาณ 2 เมตร รอบ ๆ ลำต้นไม้ผลหรือไม้ยืนต้น พื้นดินแนวครึ่งวงกลม หงายรับความลาดเอียงของพื้นที่        2.2 ปลูกแฝกระยะประมาณ 5-10 ซม.        2.3 เมื่อแฝกเจริญเติบโตเต็มที่ เกี่ยวใบแฝกคลุมรอบ ๆ โคนต้น จะช่วยรักษาความชุมชื้นและเพิ่มอินทรีย วัตถุแก่ไม้ผลไม้ยืนต้น หรือใช้เป็นวัสดุทำไพหญ้ามุงหลังคาก็ได้
3. ปลูกแฝกรอบสระน้ำหรืออ่างเก็บน้ำ        3.1 วางแนวปลูกแฝกเป็นแถวตามระดับ 3 แนวรอบสระน้ำหรืออ่างเก็บน้ำห่างกันแนวละ 20 ซม.        3.2 แถวล่างสุดปลูกตามแนวระดับน้ำขึ้นสูงสุด
สรุปประโยชน์หญ้าแฝก              1. ช่วยป้องกันการสูญเสียหน้าดินได้อย่างมีประสิทธิภาพ ตะกอนดินที่ถูกน้ำกัดเซาะและพัดพามา โดยจะถูกกอหญ้าแฝกดักไว้เมื่อเวลาผ่านไปหลาย ๆ ปี จะกลายเป็นขั้นบันไดดินตามธรรมชาติ        2. ช่วยลดความรุนแรงและความเร็วของน้ำไหลบ่า เมื่อน้ำไหลมปะทะแนวกอแฝกแล้วน้ำจะซึมลงสู่ดิน น้ำบางส่วนจะไหลผ่านแนวกอแฝกอย่างช้า ๆ        3. ช่วยเสริมความมั่นคงแข็งแรงตามแนวตลิ่ง ฝายกั้นน้ำ ทางระบายน้ำ คลองส่งน้ำ ริมถนนสูง        4. ใช้เป็นวัสดุคลุมดินรักษาความชุ่มชื้นและควบคุมวัชพืช        5. ใบนอกจากใช้ทำตับหญ้ามุงหลังคาแล้วยังใช้ทำเครื่องประดับ เช่น กระเป๋า พัด ไม้แขวนเสือ ส่วนรากใช้ทำน้ำมันหอม สบู่ ยาสมุนไพรรักษาโรคบางชนิด เช่น รากบดละเอียดผสมน้ำแก้ไข้ แก้โรคเกี่ยวกับน้ำดี รากต้มดื่มช่วยละลายนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ เป็นต้น
"หญ้าแฝก กำแพงชีวิต" ที่มา http://www.doae.go.th/library/html/detail/grass/grass2.htm